• Swaraaj and Suraaj

    Music is said to bridge the widest gaps, but the conspicuous absence of Bapu’s favourite hymn struck off this notion. Many arguments won, and so did some counterarguments, but the music lost. The decision of excluding ‘Abide with me’ from ‘Beating Retreat’ was more painful than surprising. This was tried some time back also. The decision had to be reversed due to a display of displeasure across the nation. This year it seems to be a firm decision, even though the displeasure is more intense than yesterday. The shifting of ‘Amar Jawan Jyoti’ on the grounds of wiping out the leftovers of British rule could not explain the continuing existence of numerous architectural marvels of colonial times. While we appreciate western countries for the practices of preserving historical monuments, India saw and shall continue to witness the painful demolition of a series of beautiful vintage constructions, including temples, to create space for politically driven novel and ambitious projects. Right from the very first one, every such decision was the brainchild of a solitary thought process which misused the allotted authority to fulfil personal whims and fancies. Each decision was made with the sole purpose of short-term political gains and reserved desires. Every such verdict highlighted the profound and deep-rooted irresponsibility of the short-sighted self-proclaimed visionaries. An ambitious foundation which was not even born when India became sovereign is relentlessly trying to erase immortal verses inscribed by history just to hide its own inability to etch constructive landmarks. This is sad, but scary.

    For seventy years, all innocent souls grew up watching themselves or friends delivering speeches about the father of the nation or dressing up as Netaji. Bhagat Singh, Azad, Nehru, Tilak followed in various forms and left an enduring mark on everyone’s heart. Suddenly, the same old souls were fed with maliciously twisted facts to raise a false alarm about the previous managers’ ignorance towards the great martyrs. Some of the freedom fighters were chosen and brought into a new light and were presented in a conveniently altered form. Memories of all such historical figures have been consistently leaving a permanent mark on society in various physical forms, like statues, roads, educational institutions, museums, libraries, airports and so on. The spiritual space for these historical figures in people’s hearts is rather permanent. The nation has been remembering these freedom fighters for a long time. Adding one more statue or a memorial was just an addition rather than a beginning. At no point in time, the nation forgot them. But this was not enough. Conflicts were planted between two or more ideologies of the pre-independence times to ignite various sections of society. Before anyone could realise, the conflicts percolated, polluted and bled the innocent minds. Cunning and autocratic administrators continue to create a dangerous aura of mistrust and misinformation by means of hate speeches and false propaganda. People are being taught animosity intentionally. Unfortunately, a large section of society is getting carried away. Rapidly spreading chaos and ambiguity may lead the nation to an anarchy-like situation.

    In a democratic structure, the elected representatives must work neither for a group of people nor for subjective ambitions, but for the benefit of society as a whole. This very principle has been purposely and conveniently kept under cover since the inception of democracy. A subtle authoritarian attitude is obligatory for any director, but the thought seems to have crossed all the limits in the present-day. Interests have become subjective, dangerous and selfish. ‘Swaraaj’ is everyone's right. In a frenzy to enjoy it, we have been exploiting freedom for a long time. We have been steadily forgetting that it was earned by making a great sacrifice. Swaraaj was a precious gift which should have been conserved to lead this beautiful nation to a magnificent ‘Suraaj’; but today Swaraaj is being misinterpreted as arbitrary governance. Supremacy is being misunderstood as an authority rather than accountability. Money and muscle have become indispensable and are dominating almost all the branches of many great republics. Custodians have become lords. Swaraaj is indeed a pleasant reality; but Suraaj still appears to be a far-fetched dream.

■ Martyrs’ Day

*****

• वात्सल्य‘सिंधु’

त्यजित शैशव को सँवारता 'सिंधु' सा तुम्हारा वात्सल्य,

तुम्हारे शौर्य से ही सँभला अबोध अनिकेत वैकल्य,

तुम्हारे ढाई अक्षर प्रेम के थे करुणासागरतुल्य,

निःस्वार्थ समर्पित श्वास कहते जीवित क्षणों के कैवल्य।

■ Sindhutai Sapkal (14 Nov, 1948 - 04 Jan, 2022)

*****

• Savitribai Phule

A radiance in the backdrop, a fire within,

you pursued your studies with passion,

Devoted to the cause of women,

their rights and education,

Battled the evil oppression,

hate and discrimination,

Even for present womanhood,

your verses sing inspiration.

■ Savitribai Phule’s Birthday

*****

• मिर्ज़ा ग़ालिब

तमन्ना-ए-ज़र^१ न छुई आपको, न ख़्वाहिश अल्क़ाब-ओ-ताज^२ की,

आलम ने किया एहतिराम-ए-ज़बाँ^३, वुस्अत-ए-हुनर^४ थी आपकी,

बेक़रार पाते हैं सुकून ज़ीनत-ए-लफ़्ज़ से, आसूदा^५ हर साँस बेचैन की,

बेनज़ीर मअना-ए-अलफ़ाज़^६ बढ़ाते, रौनक़ हर शाम-ए-अंजुमन^७ की.

■ यौम-ए-वफ़ात^८
(ख़राज-ए-अक़ीदत^९)

(१-desire of wealth, २-titles & crown, ३-honour of language, ४-extent of talent, ५-satisfied, ६-meaning of words, ७-an evening assembly, ८-death anniversary, ९-tribute)

Related link: (Marathi article about Mirza Ghalib) https://jsrachalwar.blogspot.com/2019/12/blog-post_13.html

*****

• मिर्जा गालिब

    काळ बरेच लोक गाजवतात, पण त्यातील मोजकेच हृदयावर नाव गोंदतात. मिर्जा गालिब असेच एक विलक्षण व्यक्तिमत्त्व. आपल्या अलौकिक लेखणीच्या किमयेने रसिकांच्या हृदयांवर चिरकाल अधिराज्य गाजविणारा अनभिषिक्त सम्राट.

    ऊरी अपत्यवियोगाचे दुःख बाळगून आणि मुगल विरुद्ध इंग्रज संघर्षयुगीन उलथापालथ पाहून वयाच्या अवघ्या अकराव्या वर्षापासून काव्यरचना करणार्‍या मिर्जांचे कविमन हेलावले नसते तरच नवल होते. मिर्जांना त्या काळी बटबटीत शृंगारावरच भर असलेली शायरी मुळीच आणि कधीही रुचली नाही. मार्मिक विनोद साधून ते त्या शायरीच्या उथळपणावर उघडउघड टीका देखील करीत असत. त्यांनी देखील शृंगारावर आधारित रचना लिहिल्या, पण त्यात थिल्लरपणाला सक्त मज्जाव होता. त्यांच्या अशा रचना म्हणजे अभिजात व निर्व्याज प्रेमाची हळुवार आणि दर्जेदार अभिव्यक्ती होती. प्रेमाचे गूढ पण अतिरम्य वर्णन त्यांच्या शायरीत आढळते. तत्त्वज्ञान आणि जीवनविषयक मूल्य यांना मिर्जांनी त्यांच्या लेखनात स्थान देऊन उर्दू शायरीला एक निराळे आणि मानाचे स्वरूप दिले. आयुष्यात बेतलेले आणि बघितलेले दुःख त्यांच्या शायरीत अनेकदा डोकावते. प्रथमदर्शनी समजण्यास अवघड वाटणारे गालिबचे लिखाण बारकाईने वाचले असता उमजू लागते आणि अक्षरशः वेड लावते. शूर मर्दाचा पोवाडा खुद्द शूराच्याच स्वरात ऐकल्यानंतर इतर शौर्यगीते जशी रुचत नाहीत, तसेच एकदा गालिब वाचले की इतर रचना औषधास देखील कुणी बाळगत नाही. पत्रलेखनातदेखील मिर्जांचीच मक्तेदारी होती. असे म्हणतात, की त्यांची पत्रे वाचणार्‍यांना प्रत्यक्ष गालिब बोलल्याचा भास होत असे. गालिबच्या चीजा घोळवून रसिकांपर्यंत पोहचविण्याचा अट्टाहास कित्येक लोकांनी केला; पण ते शिवधनुष्य तोलणे केवळ बेगम अख्तर सारख्या दिग्गजांनाच साध्य झाले. हीर्‍याला सोन्याचेच कोंदण हवे.

   उर्दूला एक सन्मानजनक आणि आगळेवेगळे रूप बहाल करून साहित्य जगतात मानाचे स्थान मिळवून देण्यात मोलाचा वाटा असलेल्या मिर्जांना आदरांजली वाहण्यास लेख जरी मराठीत लिहिला, तरी पूर्णविराम उर्दूने देण्याचा मोह अनावर होतोय.

तमन्ना-ए-ज़र^१ न छुई आपको, न ख़्वाहिश अल्क़ाब-ओ-ताज^२ की,

आलम ने किया एहतिराम-ए-ज़बाँ^३, वुस्अत-ए-हुनर^४ थी आपकी,

बेक़रार पाते हैं सुकून ज़ीनत-ए-लफ़्ज़ से, आसूदा^५ हर साँस बेचैन की,

बेनज़ीर मअना-ए-अलफ़ाज़^६ बढ़ाते, रौनक़ हर शाम-ए-अंजुमन^७ की.

■ Mirza Ghalib’s Birthday

(१-desire of wealth, २-titles & crown, ३-honour of language, ४-extent of talent, ५-satisfied, ६-meaning of words, ७-an evening assembly)

*****

• बाबा आमटे

हर ठुकराई हुई रूह को, सँवारा पनाह-ओ-इल्म^१ से,

बियाबाँ^२ भी खिल उठा, ‘आनंदवन’ के गुलों से,

न ख़िताब-ओ-ताज^३ का ग़ुरूर, न बहले आप शुहरत से,

क़ाइम^४ है वुजूद-ए-इन्सानियत^५, आप की सी इमदाद^६ से.

आज़ादी-ए-वतन की ख़ातिर चले, राह-ए-अदम-ए-तशद्दुद^७ पर,

इम्तियाज़^८ को दी शिकस्त, इन्सानियत को अपनाकर,

मुहब्बत और तवाज़ो^९ कमाई, बेशुमार दौलत ठुकराकर,

निशाँ बनाए सरमद^१०, ‘दाग़’-ए-नफ़्रत^११ मिटाकर.

■ Baba Amte’s Birthday

(१-shelter and knowledge, २-jungle, ३-title & crown, ४-established, ५-existence of humanity, ६-contribution, ७-path of non-violence, ८-discrimination, ९-respect, १०-immortal, ११-patch (of leprosy) of hatred)

*****

• होमी व्यारावाला

क़ैद हुई हर अदा-ए-ख़ास, आपकी माहिर अक्कासी में,

नक़्श बन वह तस्वीरें बस गईं, तमाम दिल-ए-‘जवाहर’ में,

हुए मुलव्वन पल-ए-माज़ी वह सारे, रंग सियाह-ओ-सफ़ेद,

आपकी शख़्सियत मिसाल-ए-तहसीन आज भी, बसारत-ए-मुआशरा में.

■ Homai Vyarawalla’s 104^th birthday

(Homai Vyarawalla was India's first woman photojournalist.)

(अदा-ए-ख़ास-mannerisms of famous, अक्कासी-photography, नक़्श-impression, दिल-ए-‘जवाहर’-heart of gem like people (ref: Jawaharlal Nehru, मुलव्वन-colourful, पल-ए-माज़ी-past moment, सियाह-ओ-सफ़ेद-black & white, मिसाल-ए-तहसीन-example of admiration, बसारत-ए-मुआशराह-view of society)

*****

• रुख्माबाई राऊत

विजय तुझा होणेच होते, तनया तू ‘जयंती’ची,

मायेचा खंबीर आधार, ‘सख्या’ची साथ ही मोलाची,

अनामिकाच राहून उघडलीस, कवाडे संकीर्ण मनांची,

धन्य तुझ्या लढ्याने, इंच-इंच न्यायगृहाची।

कणखर तू, संयमी, साहसी, खाण तू धैर्य जिद्दीची,

साता समुद्रापारही फडकली, निशाणे अतुल प्रतिभेची,

झुगारले ऐश्वर्य सकळ, करिण्या सेवा मायभूची,

ललनांची प्रेरणा तू, अस्मिता अनुपम राष्ट्राची।

■ रुख्माबाई राऊत यांचा वाढदिवस

(Rukhmabai Raut is best known for being one of the first practicing women doctors in colonial India as well as being involved in a landmark legal case involving her marriage as a child bride.)

*****

• बेगम अख़्तर

तनहाई भी हुई बेनज़ीर^१, सदा-ए-मलिका-ए-ग़ज़ल से,

जहाँ-ए-मूसीक़ी है रोशन, आफ़ताब-ए-दादरा^२ से,

मुतमइन बज़्म-ए-मुम्ताज़^३, आब-शार-ए-ठुमरी से,

है गूँजता हिंदोस्ताँ आज भी, तरन्नुम-ए-‘अख़्तरी’^४ से.

■ यौम-ए-विलादत^५

(ख़िराज-ए-तहसीन^६)

(१-unique, २-sun of Dadra, ३-assembly of distinguished, ४-melody of Akhtari- maiden name of Begum Akhtar was Akhtaribai Faizabadi, ५-birthday, ६-tribute)

*****

• आता कसं सांगू बापू तुमाले

गाड्या हाटेलं बुक झाले सरवे, पाय ठेवाले जागा नाइ उरली,

गुरवारच्याच रात्री सारायनं, समदी यवस्था करून ठेवली,

ब्यागा भरून दारातंच मांडल्या, आफिस सामोरंच गाडी लागली,

सारायची खुशी उतू गेली काउन का जयंतीची सुट्टी रईवारले जोडून भेटली,

बरं झालं का लई आधीच, तुमी वरतं निंगून गेले,

जमलं नसतं तुमच्याच्यानं, आजचा गोंधड बगाले समजाले,

आंधळे जात्यावर दळूनंच राहले, कुत्रे पीठ खाऊनंच राहले,

आज का का हून राहलं, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

तुमच्या लेखनी नं सुताच्या धाकानं, गोरे चाल्ले गेल्ते भेऊन,

पन जाताना हात बी जोडले, तुमच्या खर्‍याची जादू बगून,

त्यायनं त्यायचा देश घडंवला, डोंगर खर्‍याखर्‍याचा रचून,

आमी आमचंच दिवाळं फुकलं, खोट्याखोट्या तंद्रीत र्‍हाऊन,

लोकाजवडं झाकाले कापडं नाई, म्हनून तुमी बी सादेच राहले,

आज दुसर्‍याले उघडं पाडते, लोकं सवताचे पापं झाकाले,

खाऊन पिऊन बी तोंड आमचं वाकडं, लाखाचं नेसून येते रडाले,

शिकवनीचं तुमच्या गाठोडं बांधलं, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

गोर्‍यानं परिषद भरवली त्याले, तुमी पंचाच नेसून गेल्ते,

तुमाले तशा अवतारात बगून, घोंगडीत बी गोरे कुडकुडले व्हते,

आज मोठ्या घरातलं पावनं, येकाच कापडात गुमान राहते,

उधारीचे कापडं घडीघडी बदलू, झोपडीतला सोंगाड्या मिजास दाखवते,

झोपडीच्या छपराचे शेद्रं सरवे, दिसूनंच जाते मोठ्या पावन्याले,

थो बी मंग लई इतरते, सोंगाड्याचे लेकरं धरून वेठीले,

सोंगाड्यानं देल्लं वार्‍यावरतं सोडून, कोटं जावं लेकरानं पोट भराले,

उघडे नं पोरके झाले लेकरं, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

पइले तुमच्या येकट्याच्याच उपासानं, घाम सुटून जाय गोर्‍याले,

आज उपाशी लेकराइचा कल्ला बी, ऐकाची फुरसत नाइ कोनाले,

तुमी सरवे तुकडे जवडं आनले, सोबत घेऊघेऊ जोडलं सारायले,

आज करूकरू तुहं नं माहं, सारायनं वाटून टाकलं देशाले,

खुर्चीसाठी समदे पगले व्हते, कमी नाइ करंत मारा कापाले,

वावरात कास्तकार मेले कित्ती गी, डोळे कोनाचेच व्हंत नाइ वले,

कोनाचंच काडिज हालंत नाइ जर्रा, जवान किती बी रगंत न्हाले,

मानसाले मानुस पारखं झालं, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

तुमी म्हनलं का सहन करा, पन किती करा हे नाइ बोलले,

काटा काट्यानंच काढा लागते, हे बी शिकवनं इसरून गेले,

पइले व्हतं ते गोर्‍याइनं लुटलं, आज आपलेच लुबाडुन राहले,

तवा बोलाची सोय नव्हती, आज बी भेवंच लागते सांगाले,

बगन्या ऐकन्या बोलन्या सोबत, करू बी नका वाईट सांगाले,

तिघा वानरासोबत चवथा, बसवाले तुमी भुलुनंच गेले,

त्याच चवथ्याच्या मस्ती तंद्रीनं, काडी लावली सारायच्या घरट्याले,

पुरं जंगल भाजूभाजू करंपलं, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

सारायचे खिसे वलेवले गच्चं, पन माह्या पिकाले थेंब नाइ जिरला,

किरकेटच्या डावाले पाटातलं पानी, वाटूवाटू डाव माहाच संपून गेला,

सरवे मेट्रो नं बुलेटच्याच मांगं, जुन्या पटरीले वालीच नाई उरला,

गोटे रंगूरंगू दीस गेला संपून, गटारं झाकाले वेळंच नाइ भेटला,

जो बी येते थो हेच म्हनते, का थोच आता तारंल सारायले,

समदे मडके घेऊन पसार होते, बाकिच्याले लाउन उकरडे फुकाले,

कोनाच्या जवडं गार्‍हानं गावं, समजूनंच नाइ राहलं कोनाले,

सारायनंच झोपेचं सोंग घेतलं, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

पन आता भेउन चालनार नाइ, धरावाच लागंन खर्‍याचा रस्ता,

घर सावडाले तुमी लिवलं, तस्संच वागा लागंन आता,

घरच्याच मातीच्या इटा उभ्या करून, पावन्याले झुकवा लागंन आता,

मातीतनं धूर सोन्याचा काढाले, लोकालेच नळी फुका लागंन आता,

ह्या पंचाइतीत नुस्कानीचा मार, झेलाच लागंन थोडाथोडा सारायले,

आमाले काइ नाइ भेटलं तरी, लेकराले तं मिळंल चांगलं भोगाले,

आमचं आमालेच निस्तरा लागते, म्हनून सांगनारंच नव्हतो तुमाले,

पन राहवलंच नाइ सांगितल्या बिगंर, आता कसं सांगू बापू तुमाले.

(गांधी जयंती)

(वर्‍हाडी अभिवादन)

*****

# Mahatma Gandhi

• टिळक

          “..... आणि माझ्या बंधु-भगिनींनो, आज एक ऑगस्ट, टिळक पुण्यतिथी ....” वर्तमानपत्र वाचण्यास घेतले, आणि शालेय जीवनात केलेल्या भाषणांची तीव्रतेने आठवण झाली. टिळकांची करारी मुद्रा आजही सर्वांगावर रोमांच उभे करते. सत्याचीच कास सदैव धरावी असा संदेश देणारी ती भाषणे आजही कानाशी तशीच निनादतात. खुर्चीवर उभे राहून, हाताची घडी घालून, मोठ्या आवाजात बोलतानाची शालेय गणवेषातील स्वतःची बालमूर्ती आठवली, आणि ओठांवर आपसुकच स्मित आले. प्रत्येकाच्या भाषणाचा शेवट मात्र सारख्याच शब्दांनी होत असे ..... “आणि याबरोबरंच मी माझे भाषण संपवतो/संपवते, जय हिंद, जय भारत!”

          शालेय जीवनात हृदयी उमटलेला टिळकांचा ठसा आजवर पुसट देखील झाला नाही. आज पुण्यतिथीच्या निमित्ताने त्या विलक्षण व्यक्तिमत्त्वाची उजळणी करीत असता उचंबळून आले खरे, पण आजच्या पोकळीची जाणीव होऊन मन विषण्ण देखील झाले. भारतीय संस्कृतीची एक ओळख असलेली सहिष्णुता आज बळजबरीच्या सहनशीलतेची समानार्थी झाली आहे. जवळजवळ प्रत्येक क्षेत्रात, मग ते शासकीय असो अथवा खाजगी, शैक्षणिक असो वा व्यावसायिक, कमालीची उदासीनता आहे. रहदारीचे नियम कसे पाळावेत ह्या ऐवजी आपण भावी पीढीला नियम न पाळल्याने होणार्‍या कारवाईत ‘मॅनेज’ कसे करावे ह्याचेच धडे अधिक देतो. पूर्वीची आडवळणे आज हमरस्ता होऊ बघताहेत. दररोज सीमोल्लंघन करणार्‍या भ्रष्टाचाराची सीमारेखाच अदृश्य झाली आहे. व्यंगचित्रे साधे स्मित देखील आणण्यात असमर्थ होण्याइतका तो सर्वदूर मुरलाय.

          कमालीची दूरदर्शिता दाखवून स्वातंत्र्यपूर्वकाळात उदात्त आणि राष्ट्रवादी हेतूने आरंभिलेल्या सार्वजनिक गणेशोत्सवास अशोभायमान स्वरूप बहाल करून आपण दशकांपासून करीत आलेल्या टिळकांच्या अपमानाची नोंद कुठल्या खात्यावर करावी? तीच गत शिवजयंतीची! शाहिस्तेखानाची बोटे छाटणारा, आणि वाघनखांनी अफजलखानास यमसदनी धाडणारा तो शिवाजी; एवढीच काय ती शिवरायांची ओळख करवून घेतलेल्या अनुयायांना खरा शिवबा कधी गवसलाच नाही; आणि त्या दृष्टीने त्यांनी कधी प्रयत्नही केले नाहीत. विवेकपूर्ण शासन, शेती-संवर्धन, प्रभावी कर प्रणाली, अंतर्गत सुरक्षा, सर्वधर्मसमभाव, जातीय सलोखा, हे आणि अन्य अनेक गुंतागुंतीचे सामाजिक व राष्ट्रीय पैलू अगदी लीलया हाताळणार्‍या छत्रपतींची प्रतिमा तोरण, झेंडे आणि माल्यार्पणासारख्या शिष्टाचारांनी झाकाळून जाते. बहुतांश सार्वजनिक शिवजयंती समारोहांमध्ये समाज प्रबोधनाचा हेतू साकार झालेला तूर्तास तरी दिसत नाही. “मी शेंगा खाल्या नाही, मी मार खाणार नाही” असे निर्धाराने मास्तरांना सांगणारे टिळक अन्यायाविरुद्धचा ‘झीरो टॉलरन्स’ नकळत शिकवून गेले, पण आज झीरो टॉलरन्स देखील अंगावर बेतू लागला आहे. “सरकारचे डोके ठिकाणावर आहे काय?” असा तडक प्रश्न इंग्रज सरकारला करून खटला ओढवून घेणार्‍या टिळकांच्या प्रेरणेने आज काही लोक तसलेच धाडस करू पाहतात; परंतु अशांवर आजही रोष ओढवून घेण्याचीच वेळ येते, याहून मोठे दुर्दैव ते कोणते?

          वर्तमानपत्राच्या अग्रलेखात टिळकांना मिळालेली ‘स्पेस’ संतोषजनक होती. मी न राहवून संपादकांना फोन करून आभार प्रकट केले. जागेअभावी लिहिता न आलेली आणखी काही माहिती संपादकांनी पुरविली. तत्कालीन काही सामाजिक तत्त्वांबाबत टिळकांची भूमिका प्रतिगामी असल्याची नोंद इतिहासात आढळते. इतर काही घटनांच्या वादाचा भोवरा देखील आढळतो. पण ह्या नोंदींच्या तुलनेत त्यांचा कार्यालेख व्यापक, विस्तृत आणि प्रगल्भ आहे. संपादकांशी चर्चा आटोपली, आणि ‘झालेत बहु, होतील बहु, .......’ या जुन्या वचनाची आठवण होऊन मी विचारमग्न झालो.

          आणखी किती काळ सत्ययुगाची प्रतीक्षा? टिळक, पुनर्जन्म जर वास्तविकता असती तर किती बरे झाले असते!

■ टिळक स्मृतिदिन

*****

Martyrs’ Day

Thy glasses now gather dust,

that once gave us clear vision,

Your woven dreams, a fashion,

which then adorned the nation,

Your idol, a weapon now crazy,

ideals so selfishly chosen,

Morals decorate the walls,

essence conveniently forgotten.

Your words, now a caged artwork,

which shook confinement mighty,

Quotes stud the chattering,

that once roared the skies lofty,

We lost your hard-earned sovereign,

in sheer ignorance and frenzy,

We made a mere brand out of you,

to quench our thirst, nasty.

You lived the sacrifice until death,

we just chant definition,

Utterly ashamed we are,

even to submit a confession,

Trapped we are in a quagmire,

leeches sucking the nation,

Help us, O Souls Supreme,

bless us with reincarnation.

■ Death Anniversary of Mahatma Gandhi

(Select lines from my English poetry book)

*****